Trái phiếu là gì theo Luật Chứng khoán và ba nhóm thường gặp

Mua cổ phiếu là góp vốn, còn mua trái phiếu là cho vay. Một chữ khác nhau đó kéo theo toàn bộ phần còn lại: quyền lợi khác, rủi ro khác, thứ tự được thanh toán khi doanh nghiệp gặp chuyện cũng khác. Khoản 3 Điều 4 Luật Chứng khoán 2019 định nghĩa đây là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần nợ của tổ chức phát hành.

Trái chủ khác cổ đông ở những điểm nào

Người nắm giữ được gọi là trái chủ. Trái chủ không sở hữu phần vốn của doanh nghiệp, thường không có quyền biểu quyết và không tham gia điều hành. Đổi lại, tổ chức phát hành có nghĩa vụ trả lãi theo điều khoản đã công bố và hoàn trả gốc khi đáo hạn. Lãi trả định kỳ ba tháng, sáu tháng, một năm một lần hoặc dồn vào cuối kỳ, tuỳ từng sản phẩm.

Khi doanh nghiệp giải thể hoặc phá sản, nghĩa vụ với chủ nợ được xử lý trước phần tài sản chia cho cổ đông, theo thứ tự pháp luật quy định. Đó là lý do trái phiếu thường được xếp trước cổ phiếu về mức độ ưu tiên, nhưng xếp trước không có nghĩa là chắc chắn nhận đủ.

Trái phiếu là chứng khoán nợ, trái chủ cho tổ chức phát hành vay vốn

Ba nhóm thường gặp trên thị trường Việt Nam

Trái phiếu Chính phủ do Bộ Tài chính phát hành để huy động vốn cho ngân sách nhà nước, rủi ro tín dụng thấp, kỳ hạn trải từ 5 đến 30 năm, lãi suất thường thấp hơn nhóm doanh nghiệp nhưng ổn định hơn. Trái phiếu doanh nghiệp do chính doanh nghiệp phát hành để phục vụ sản xuất kinh doanh hoặc dự án đầu tư, lãi suất cao hơn đi kèm rủi ro cao hơn vì khả năng trả nợ gắn chặt với sức khoẻ tài chính của bên phát hành. Ngoài ra còn nhóm trái phiếu chính quyền địa phương, phát hành cho các dự án tại địa phương đó.

Cách phân loại khác dựa trên điều khoản: có hay không có tài sản bảo đảm, có quyền chuyển đổi thành cổ phiếu hay không, giao dịch tập trung hay riêng lẻ. Mỗi điều khoản làm thay đổi cả lợi suất lẫn rủi ro, nên đọc kỹ phương án phát hành là việc không bỏ qua được.

Lãi suất cao luôn đi kèm câu hỏi vì sao lại cao

Ba nhóm trái phiếu thường gặp phân theo chủ thể phát hành

Điểm dễ hiểu sai nhất là xem lãi suất niêm yết như thu nhập chắc chắn. Lãi suất phản ánh mức bù rủi ro mà thị trường đòi hỏi: bên phát hành có sức khoẻ tài chính yếu hơn thì phải trả lãi cao hơn mới huy động được vốn. Vì vậy con số lãi suất nổi bật trong tờ rơi thực ra đang nói về rủi ro, chứ không chỉ nói về lợi nhuận.

Tài sản bảo đảm cũng không xoá được rủi ro. Giá trị thực tế của tài sản và khả năng xử lý khi phát sinh sự cố phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ thanh khoản của tài sản tới thủ tục pháp lý. Trước khi quyết định, ba việc đáng làm là đọc báo cáo tài chính của tổ chức phát hành, kiểm tra lịch sử thanh toán các lô đã phát hành, và đối chiếu kỳ hạn của trái phiếu với thời điểm bản thân cần dùng tiền.

Kết luận

Tóm lại, mua trái phiếu là cho vay chứ không phải góp vốn, nên thứ quyết định an toàn là khả năng trả nợ của bên phát hành chứ không phải con số lãi suất được chào. Lãi suất cao là mức bù rủi ro, còn tài sản bảo đảm không xoá được rủi ro. Nội dung mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Lãi suất cao phản ánh mức bù rủi ro mà thị trường đòi hỏi

#vpbanks #traiphieu #kienthucdautu